Incoterms kısaca
Incoterms®, Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) yayımladığı teslim kurallarıdır. Satış sözleşmesine yazılan üç harfli terim üç soruyu cevaplar: mal nerede teslim edilir, hasar riski ne zaman alıcıya geçer ve hangi masrafı kim öder (taşıma, sigorta, ihracat ve ithalat gümrüğü).
Terim her zaman bir yerle ve sürümle birlikte yazılır: “FOB Ningbo Limanı Incoterms® 2020” ya da “FCA Satıcının deposu, Guangzhou Incoterms® 2020”. Yer yazılmazsa terimin anlamı belirsiz kalır.
Risk ve masraf her zaman aynı yerde geçmez
En sık yapılan hata budur. C ile başlayan terimlerde (CFR, CIF, CPT, CIP) satıcı taşımayı varış noktasına kadar öder, ama hasar riski yükleme noktasında alıcıya geçmiştir. Yani CIF alınan bir konteyner okyanusta hasar görürse zararı alıcı taşır; satıcının yaptırdığı sigorta da bu yüzden alıcı lehinedir. Sahnede CFR’yi seçin: ışıklı risk kapısı yükleme limanında, sarı masraf halkası varış limanındadır.
Dört grup, tek mantık
- E grubu (EXW): Satıcı neredeyse hiçbir şey yapmaz; alıcı malı tesisten kendisi alır.
- F grubu (FCA, FAS, FOB): Ana taşımayı alıcı ayarlar ve öder. Risk satıcının ülkesinde geçer.
- C grubu (CFR, CIF, CPT, CIP): Ana taşımayı satıcı öder, ama risk yine satıcının ülkesinde geçer.
- D grubu (DAP, DPU, DDP): Satıcı malı varış yerine kadar getirir; risk de varışta geçer.
11 terimin karşılaştırması
| Terim | Risk alıcıya geçer | Ana taşıma | Sigorta zorunluluğu | İhracat gümrüğü | İthalat ve vergiler |
|---|---|---|---|---|---|
| EXW | Satıcının tesisinde, yüklenmeden | Alıcı | Yok | Alıcı | Alıcı |
| FCA | Taşıyıcıya teslimde | Alıcı | Yok | Satıcı | Alıcı |
| FAS | Gemi yanında, rıhtımda | Alıcı | Yok | Satıcı | Alıcı |
| FOB | Gemiye yüklenince | Alıcı | Yok | Satıcı | Alıcı |
| CFR | Gemiye yüklenince | Satıcı varış limanına kadar | Yok | Satıcı | Alıcı |
| CIF | Gemiye yüklenince | Satıcı varış limanına kadar | Satıcı · asgari (ICC C), %110 | Satıcı | Alıcı |
| CPT | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı varış yerine kadar | Yok | Satıcı | Alıcı |
| CIP | İlk taşıyıcıya teslimde | Satıcı varış yerine kadar | Satıcı · geniş (ICC A), %110 | Satıcı | Alıcı |
| DAP | Varış yerinde, araç üstünde | Satıcı | Yok | Satıcı | Alıcı |
| DPU | Varış yerinde, boşaltılmış | Satıcı boşaltma dahil | Yok | Satıcı | Alıcı |
| DDP | Varış yerinde, araç üstünde | Satıcı | Yok | Satıcı | Satıcı |
“Sigorta zorunluluğu yok” demek sigortasız gitmek demek değildir: riski taşıyan taraf genellikle kendi sigortasını yaptırır.
Türkiye’de ithalatçı için: gümrük vergisi hangi bedelden?
Gümrük vergisi, malın bedeline Türkiye gümrük bölgesine giriş yerine kadarki navlun ve sigorta eklenerek bulunan kıymetten hesaplanır. Pratikte bu CIF değerine karşılık gelir. EXW, FCA ya da FOB alırsanız bu tutarları beyanda siz eklersiniz; CIF alırsanız faturada zaten yer alır. Teslim şekli değişince vergi oranı değişmez, ama vergilendirilen tutar değişebilir.
Teslim şekli belli olunca sıra vergide: ürününüzün GTİP’ini bulun, menşe ülkeye göre vergileri ve toplam maliyeti görün.
GTİP ve vergi ara →Sık sorulan sorular
FOB mu, CIF mi almalıyım?
CIF’te taşıyıcıyı ve navlunu satıcı ayarlar, size asgari teminatlı bir sigorta poliçesi verir; ama yolculuk riski sizdedir. Navlun fiyatını ve taşıyıcıyı kendiniz kontrol etmek istiyorsanız FOB (konteynerde FCA) daha şeffaftır. Karşılaştırırken iki teklifi aynı temele getirin: FOB teklife navlun ve sigortayı ekleyin.
Konteyner yükünde neden FOB yerine FCA öneriliyor?
Konteyner, gemiye yüklenmeden günler önce terminale teslim edilir. FOB’da risk ancak gemiye yüklemede geçtiği için terminaldeki bekleme sırasında risk hâlâ satıcıdadır ve bunu ispatlamak zordur. FCA’da risk terminale teslimde geçer; belge ve risk aynı ana denk gelir.
Incoterms malın mülkiyetini ya da ödemeyi belirler mi?
Hayır. Incoterms yalnız teslim, risk ve masraf paylaşımını düzenler. Mülkiyetin ne zaman geçtiği, ödeme şekli, fiyat ve uyuşmazlık hükümleri satış sözleşmesinde ayrıca yazılır. Ödeme güvencesi için bkz. akreditif nasıl işler.
EXW’de ihracat beyannamesini kim verir?
Alıcı. EXW’de satıcının ihracat işlemi yapma yükümlülüğü yoktur; alıcının satıcının ülkesinde ihracat beyanını yaptırabilecek birine ihtiyacı olur. Bu yüzden uluslararası satışta çoğu zaman FCA daha uygundur.
DDP teklifi alırsam hiçbir şey ödemez miyim?
DDP’de ithalat vergilerini ve gümrük işlemlerini satıcı üstlenir. Ancak yabancı bir satıcının Türkiye’de beyan vermesi pratikte zordur ve KDV’nin dahil olup olmadığı tartışma konusu olabilir. Teklifte hangi vergilerin dahil olduğunu yazılı olarak teyit edin.
Incoterms® Milletlerarası Ticaret Odası’nın (ICC) tescilli markasıdır. Bu sayfa Incoterms® 2020 kurallarını sadeleştirerek anlatır; resmî metnin ve sözleşmenizin yerine geçmez.