Akreditif kısaca
Akreditif (L/C, letter of credit), alıcının bankasının satıcıya verdiği şartlı ödeme sözüdür: “Akreditifte yazan belgeleri, yazan sürede ve eksiksiz getirirsen sana ödeme yapacağım.” Satıcı, alıcının ödeme gücüne değil bankanın sözüne güvenir; alıcı da malın yüklendiğini gösteren belgeler gelmeden para ödemediğinden emin olur.
Taraflar
- Amir (alıcı, ithalatçı): Akreditifi bankasına açtıran taraf.
- Amir banka: Alıcının bankası. Ödeme sözünü veren bankadır.
- İhbar bankası: Satıcının ülkesindeki banka. Akreditifi satıcıya bildirir, belgeleri alır.
- Teyit bankası: Akreditife kendi ödeme taahhüdünü de ekleyen banka. Satıcı, amir bankanın ya da ülkesinin riskini taşımak istemezse teyit ister.
- Lehdar (satıcı, ihracatçı): Ödemeyi alacak taraf.
Bankalar malla değil, belgeyle ilgilenir. Mal kusurlu olsa da belgeler şartlara uygunsa ödeme yapılır; mal kusursuz olsa da belgede uyuşmazlık varsa ödeme durur.
Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) UCP 600 kuralları, md. 5 ve 14Akreditif türleri
- Görüldüğünde ödemeli (at sight): Belgeler uygun bulununca hemen ödenir.
- Vadeli ya da kabul kredili: Ödeme belgelerin ibrazından sonra belirli bir vadede yapılır; satıcı alıcıya süre tanımış olur.
- Teyitli: Satıcının ülkesindeki bir banka da ödemeyi garanti eder. Riskli ülkelere satışlarda istenir.
- Rotatif: Düzenli tekrarlanan sevkiyatlar için kendiliğinden yenilenen akreditif.
- Devredilebilir: Aracı firmanın akreditifi asıl üreticiye devretmesine imkân verir.
Ödemeyi en sık durduran belge hataları
- Belgelerin geç ibraz edilmesi: akreditifte başka süre yoksa yüklemeden en geç 21 gün sonra ve her durumda akreditifin geçerlilik tarihinden önce verilmelidir.
- Konşimento tarihinin akreditifteki son yükleme tarihinden sonra olması.
- Faturadaki mal tanımının, miktarın ya da tutarın akreditifle uyuşmaması.
- Yükleme ya da boşaltma limanı adının akreditiftekinden farklı yazılması.
- İstenen bir belgenin (ör. menşe şahadetnamesi, sigorta poliçesi) eksik ya da imzasız olması.
Sahnede “Belgede uyuşmazlık olsun” anahtarını açın: banka ödemeyi durdurur, belgeler uyuşmazlık notuyla alıcının bankasına gider ve karar alıcıya kalır.
Ödeme yöntemlerinin karşılaştırması
| Yöntem | Alıcının riski | Satıcının riski | Banka maliyeti |
|---|---|---|---|
| Peşin ödeme | Yüksek: para gider, mal gelmeyebilir | Yok | Düşük |
| Mal mukabili | Yok: mal gelince öder | Yüksek: mal gider, para gelmeyebilir | Düşük |
| Vesaik mukabili | Orta: belgeyi görerek öder, malı görmeden | Orta: alıcı belgeleri almazsa mal limanda kalır | Orta |
| Akreditif | Düşük: belgeler uygunsa öder (malın kalitesi garanti değildir) | Düşük: ödeme sözü bankadan | Yüksek: açılış, ihbar, teyit ve ödeme komisyonları |
Türkiye’de ithalatçı için
- Teslim şekliyle birlikte düşünün. Akreditifte istenen belgeler Incoterms terimine göre değişir: CIF’te sigorta poliçesi satıcıdan istenir, FOB’da istenmez. Bkz. Incoterms 3D anlatım.
- Vadeli ithalatta KKDF doğabilir. Kabul kredili, vadeli akreditifli ya da mal mukabili ithalatta Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu kesintisi söz konusu olabilir. Oran ve vade şartları değişebildiği için güncel kararı ve bankanızı teyit edin.
- Banka masraflarını maliyete katın. Akreditif komisyonları ürün maliyetinin parçasıdır; teklifleri karşılaştırırken ödeme şeklini de hesaba katın.
Sık sorulan sorular
Akreditif malın kaliteli olduğunu garanti eder mi?
Hayır. Banka yalnız belgelerin şartlara uyup uymadığına bakar. Kaliteyi güvenceye almak için akreditife bağımsız bir gözetim şirketinin düzenleyeceği kontrol belgesini (inspection certificate) şart olarak ekleyin.
Teyitli akreditif ne zaman gerekir?
Satıcı, alıcının bankasına ya da o ülkenin ödeme yapabilme gücüne güvenmiyorsa kendi ülkesindeki bir bankanın da ödemeyi garanti etmesini ister. Teyit ek komisyon demektir ve bu masraf genellikle pazarlıkla paylaşılır.
Belgelerde uyuşmazlık çıkarsa ne olur?
Banka ödemeyi durdurur ve belgeleri uyuşmazlık notuyla alıcının bankasına gönderir. Alıcı uyuşmazlığı kabul ederse ödeme yapılır; kabul etmezse belgeler satıcıya iade edilir ve mal teslim alınamadan limanda bekler. Bu yüzden satıcılar belgeleri ibrazdan önce dikkatle kontrol eder.
Akreditifle vesaik mukabili arasındaki fark nedir?
Vesaik mukabilinde bankalar yalnız belgeleri aracı olarak iletir; ödeme sözü vermez. Alıcı ödemezse satıcının elinde yalnız malın belgeleri kalır. Akreditifte ise banka, belgeler uygunsa ödemeyi taahhüt eder.
Bu sayfa akreditif işleyişini genel hatlarıyla anlatır; bankanızın şartlarının ve UCP 600 kurallarının yerine geçmez.